Współczesne choroby cywilizacyjne, takie jak nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia czy cukrzyca, mają jedną wspólną, zdradliwą cechę: przez lata nie powodują bólu ani wyraźnego dyskomfortu. Dla pacjenta mogą być jedynie „wynikiem na papierku”, podczas gdy w jego organizmie postępują nieodwracalne zmiany.
Szacuje się, że na nadciśnienie tętnicze choruje już 11 milionów Polaków,[1] a z zaburzeniami lipidowymi zmaga się aż 18 milionów mieszkańców naszego kraju[2]. Co więcej, około 3 miliony osób choruje na cukrzycę typu 2, a liczba ta znacznie wzrasta, jeśli uwzględnimy osoby w stanie przedcukrzycowym[3]. Oznacza to, że problem dotyczy większości dorosłych Polaków.
Kiedy powinna zapalić się czerwona lampka?
Swoją czujność zdrowotną warto opierać na konkretnych parametrach diagnostycznych:
- Ciśnienie tętnicze: W pomiarach gabinetowych nadciśnienie rozpoznaje się przy wartościach ≥140/90 mmHg. W pomiarach domowych niepokojące są już wartości ≥135/85 mmHg. U osób leczonych celem terapeutycznym jest zazwyczaj utrzymanie ciśnienia <130/80 mmHg (jeśli jest to dobrze tolerowane). Niestety, jedynie co piąty pacjent – czyli około 22–23% osób w terapii – osiąga obecnie zalecane wartości ciśnienia tętniczego.[4]
- Gospodarka cukrowa: Stan przedcukrzycowy rozpoznajemy przy glikemii na czczo o wartościach 100–125 mg/dl, natomiast cukrzycę – gdy glikemia na czczo wynosi ≥126 mg/dl (w co najmniej dwóch pomiarach) lub glikemia przygodna ≥200 mg/dl z towarzyszącymi objawami. Niepokojące objawy obejmują: wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, niezamierzoną utratę masy ciała.
- Profil lipidowy: Nie wystarczy oznaczenie wyłącznie cholesterolu całkowitego. Kluczowe są frakcje LDL (zły cholesterol) oraz nie-HDL (obejmuje wszystkie aterogenne frakcje cholesterolu). Cele terapeutyczne LDL zależą od ryzyka sercowo-naczyniowego (np. <55 mg/dl w grupie bardzo wysokiego ryzyka).
Warto również przynajmniej raz w życiu rozważyć oznaczyć poziom lipoproteiny(a), ponieważ badanie to pomaga jeszcze precyzyjniej ocenić indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe.
Personalizacja celów
Medycyna nie traktuje każdego pacjenta tak samo. Nasze zdrowie to swoisty „worek” ryzyka sercowo-naczyniowego, do którego wrzucić należy wiek, płeć, palenie tytoniu, ciśnienie oraz wyniki lipidogramu i poziomu lipoproteiny(a). Dlatego też najlepiej znać swoje wartości i monitorować, czy nie zmieniają się w czasie.
Zasada jest prosta: regularnie wykonuj badania kontrolne krwi i mierz ciśnienie tętnicze – zaleca się rutynowy pomiar co najmniej raz w roku po ukończeniu 18. roku życia. Osoby z podwyższonym ciśnieniem tętniczym powinny kontrolować jego wartości częściej, zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeśli już chorujesz, nie lekceważ tego faktu. W porozumieniu z lekarzem jasno określ swój cel terapeutyczny – to powinien być Twój punkt odniesienia w leczeniu. Dzięki niemu będziesz wiedzieć, do czego dążysz i po co podejmujesz codzienne wysiłki – przyjmujesz leki, mierzysz ciśnienie, wprowadzasz zmiany w stylu życia.
Trwanie w terapii to podstawa
Aktywne i świadome przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, czyli adherence, to fundament leczenia chorób przewlekłych. Profilaktyka powinna zacząć się już w wieku 30–40 lat.[5]
Bagatelizowanie pierwszych sygnałów sprawia, że pacjenci trafiają do lekarza z rozwiniętą chorobą po 10–15 latach. Co ciekawe, mało kto umiera „na cukrzycę”. Powodem są najczęściej jej powikłania – przede wszystkim choroby sercowo-naczyniowe, takie jak zawał serca czy udar mózgu. Wszystko dlatego, że choroby układu krążenia są ze sobą ściśle powiązane – działają jak naczynia połączone. Zaburzenia gospodarki cukrowej, lipidowej i nadciśnienie tętnicze wzajemnie się napędzają, przyspieszając rozwój miażdżycy i uszkodzenie naczyń.
Metoda małych kroków
Wprowadzanie nowych, zdrowych nawyków wymaga cierpliwości i bycia łagodnym wobec siebie. Nie istnieje idealny moment na rozpoczęcie pracy nad sobą i nie istnieją osoby „za stare” albo „za słabe”, by coś zmienić w swoim życiu. Ludzie w każdym wieku mogą odnieść korzyści ze świadomego działania – niezależnie od aktualnej kondycji, masy ciała czy dotychczasowych doświadczeń zawsze możemy zrobić pierwszy, nawet najmniejszy krok w stronę zmiany.
To, co polecamy wdrożyć już dziś:
- Znajdź swój powód: codzienna troska o zdrowie nabiera sensu dopiero wtedy, gdy jest powiązana z Twoimi osobistymi celami i potrzebami – kiedy wiesz, po co i dla kogo się leczysz. Pobierz bezpłatną „Książkę Celów Życiowych i Zdrowotnych” i znajdź swoją motywację: https://dbajoserce.pl/misja-zycia/ksiazka-celow.
- Postaw na małe, ale regularne dawki ruchu: standardem jest co najmniej 150 minut aktywności tygodniowo. Jeśli nie ćwiczysz, zacznij od spaceru co drugi dzień, zamiast codziennych treningów na siłowni.
- Obserwuj, co ląduje na Twoim talerzu w diecie: przez 2-3 dni zapisuj wszystko, co jesz i pijesz. Pozwoli to wyłapać nieświadome podjadanie i błędy, takie jak brak pełnowartościowych posiłków w pierwszej połowie dnia.
- Analizuj skład ciała zamiast opierać się wyłącznie na BMI: można mieć prawidłową wagę, a chorować z powodu tłuszczu trzewnego (wisceralnego), który otłuszcza narządy i psuje metabolizm glukozy.
- Zmiana jest łatwiejsza, gdy działa się razem: nasze nawyki zależą w dużej mierze od „środowiska”, w którym żyjemy. Jeśli cała rodzina uczestniczy w zmianach, pacjentowi znacznie łatwiej wytrwać w terapii. Przeczytaj więcej w naszej aktualności „Dom sprzyjający trwaniu w leczeniu”.
Zdrowe zachowania powinny stać się tak naturalne jak mycie zębów. To nie rygorystyczna dieta, ale nowa relacja z jedzeniem i aktywnością są gwarancją lepszego życia bez powikłań.
[1] Prejbisz A. et al. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce Rok 2024, tom 10, nr 3, strony: 53–111.
[2] naukawpolsce.pl(dostęp 13.04.2026)
[3] www.rynekzdrowia.pl (dostęp 15.04.2026)
[4] Prejbisz A, Dobrowolski P, Doroszko A et al. Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024 — stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2024;10(3-4):53–111.
[5] Panattoni G, Desimone P, Toto F, Meringolo F, Jacomelli I, Rebecchi M, Cicogna F, Calò L. Cardiovascular risk assessment in daily clinical practice: when and how to use a risk score. Eur Heart J Suppl. 2025 Feb 19;27(Suppl 1):i16-i21. doi: 10.1093/eurheartjsupp/suae100. PMID: 39980784
